Thực trạng hiện nay: Doanh nghiệp nhựa chưa thoát cơn khốn khó

Ảnh hưởng nghiêm trọng tới Nhựa Bình Minh lúc này chính là công ty có khả năng phải ghi nhận khoản thuế bị truy thu lên đến 117 tỷ đồng. "Việc phải nộp số tiền truy thu sẽ ảnh hưởng đến dòng tiền, cổ tức và lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp", bà Nguyễn Thị Kim Yến, Thành viên HĐQT kiêm Phó Tổng giám đốc công ty cho hay. Hiện Nhựa Bình Minh đã gửi đơn khiếu nại lên Tổng cục Thuế xin hoãn nộp khoản truy thu thuế cho đến khi sự việc rõ ràng. Song, để tránh tình trạng tiếp tục phạt chậm nộp, công ty chấp nhận tạm nộp số tiền này.

Đa số doanh nghiệp trong ngành đều giảm lợi nhuận, thậm chí thua lỗ trong quý III.

Thị trường bất động sản chưa khởi sắc cộng với yếu tố mùa vụ, giá nguyên liệu tăng đã tác động mạnh lên tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp nhựa vật liệu xây dựng. Theo báo cáo phân tích mới đây của Công ty Cổ phần Chứng khoán Bảo Việt (BVSC), giá nhựa PVC và HDPE bình quân trong quý III lần lượt ở mức 1.021,8 USD và 1.473,6 USD một tấn, tăng 5% và 10% so với cùng kỳ.

Khó khăn của doanh nghiệp trong ngành được thể hiện rõ qua hai đại gia thống lĩnh thị trường Bắc - Nam là Công ty Cổ phần Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (Mã CK: NTP) và Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh (Mã CK: BMP). Số liệu tổng hợp từ các công ty chứng khoán cho thấy, Nhựa Tiền Phong hiện nắm 70% thị phần khu vực phía Bắc còn Nhựa Bình Minh nắm 50% thị phần miền Nam.

> Cao su Việt Nam: Nên tìm hướng từ thế mạnh > Cần nguồn phí xúc tiến để "giải cứu" thị trường cao su > Tập đoàn Cao su sẽ thoái 100% vốn ở 40 công ty > Cao su Việt xuất khẩu mạnh sang Ấn Độ > Phòng vLAB của Cao Su Việt đạt 21 chỉ tiêu hợp chuẩn > CEO Công ty TNHH Cao su Việt: Liệu sức mà đi

Trong quý III, nhựa Tiền Phong đạt hơn 655 tỷ đồng doanh thu, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước song lợi nhuận sau thuế chỉ còn hơn 50 tỷ đồng, giảm 13%. Giải trình với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Chủ tịch Trần Bá Phúc cho hay trong điều kiện thị trường chung suy giảm, công ty phải đẩy mạnh các hoạt động marketing, quảng cáo, tiếp thị và tăng chiết khấu bán hàng, dẫn tới chi phí bán hàng lên cao, giảm lợi nhuận của công ty.\

Theo báo cáo tài chính, trong quý chi phí bán hàng của Nhựa Tiền Phong lên tới 110 tỷ đồng, gần gấp rưỡi so với cùng kỳ năm ngoái.

Nhựa Bình Minh quý III cũng chỉ đạt 86 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, giảm 5% so với cùng kỳ năm trước. Theo BVSC, sản lượng của công ty trong quý III đạt khoảng 10.653 tấn, ước tính giảm 5% so với cùng kỳ năm ngoái. Không chỉ vậy, việc Nhựa Tiền Phong tăng chiết khấu cho các đại lý trong khi Bình Minh vẫn giữ nguyên cũng ảnh hưởng đến tình hình bán hàng của công ty tại Phía Bắc.

“Tuy nhiên, doanh thu miền Bắc chỉ chiếm 5-7% tổng doanh thu của Nhựa Bình Minh nên đây chưa phải trở ngại lớn của công ty”, chuyên viên phân tích Đặng Thị Kim Thoa của Chứng khoán Maybank KimEng nhận định.

Ảnh hưởng nghiêm trọng tới Nhựa Bình Minh lúc này chính là công ty có khả năng phải ghi nhận khoản thuế bị truy thu lên đến 117 tỷ đồng. "Việc phải nộp số tiền truy thu sẽ ảnh hưởng đến dòng tiền, cổ tức và lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp", bà Nguyễn Thị Kim Yến, Thành viên HĐQT kiêm Phó Tổng giám đốc công ty cho hay. Hiện Nhựa Bình Minh đã gửi đơn khiếu nại lên Tổng cục Thuế xin hoãn nộp khoản truy thu thuế cho đến khi sự việc rõ ràng. Song, để tránh tình trạng tiếp tục phạt chậm nộp, công ty chấp nhận tạm nộp số tiền này.

Với các đơn vị chuyên sản xuất nhựa bao bì, tình hình có vẻ "bi đát hơn". Công ty Cổ phần Bao bì nhựa Sài Gòn (SPP) báo lãi 2,8 tỷ đồng trong quý III, giảm 25% so với cùng kỳ, lợi nhuận Nhựa Tân Phú (TPP) giảm gần 95%. Thậm chí, Nhựa Tân Đại Hưng (TPC) còn lỗ 2,5 tỷ đồng trong quý.

Trao đổi với VnExpress.net, ông Từ Minh Thiện - Chuyên viên Môi giới Công ty Chứng khoán TP HCM (HSC) nhận định, doanh nghiệp Việt Nam hiện nay đa số phải nhập nguyên liệu nhựa từ nước ngoài. Song, với Nhựa Tiền Phong và Bình Minh, hai đơn vị này có hậu thuẫn từ cổ đông lớn Thai Plastic and Chemicals PCL (TPC) - đơn vị đầu ngành của Thái Lan trong lĩnh vực sản xuất nhựa nên ít bị ảnh hưởng hơn so với các doanh nghiệp khác.

Tuy nhiên, thị trường bất động sản hiện nay rất khó, ít nhất phải tới tháng 6 năm sau mới phục hồi sẽ là một rủi ro trong trung hạn với các cổ phiếu nhóm ngành vật liệu xây dựng. Bên cạnh đó, do áp lực cạnh tranh của quá trình hội nhập cũng như rủi ro chực chờ từ việc Việt Nam gia nhập Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), các doanh nghiệp cũng phải tăng chi phí bán hàng để củng cố thị phần.

Về diễn biến giá cổ phiếu, NTP và BMP đã có lúc lên mức đỉnh 65.000 đồng và 91.500 đồng vào giữa năm, lần lượt tăng 90% và 108% so với đầu năm. Theo ông Thiện, mức tăng này chủ yếu đến từ thông tin nới room khối ngoại hơn là xuất phát từ yếu tố cơ bản của doanh nghiệp.

"Khi có thông tin nới room thị trường thường rất hưng phấn, giá cổ phiếu sẽ được đẩy lên. Do vậy, dù cuối năm lợi nhuận công ty có tốt lên thì giá cổ phiếu sẽ không tăng mạnh như đầu năm nữa", vị này nói. Song, ông đánh giá cổ phiếu ngành nhựa vẫn có cơ hội phục hồi vì thuộc nhóm hàng thiết yếu, không thể từ bỏ.

Riêng với Nhựa Bình Minh, do công ty bị vướng vào rủi ro bị truy thu hơn trăm tỷ đồng tiền thuế nên nhiều công ty chứng khoán phải định giá lại cổ phiếu này. BVSC đánh giá BMP không đạt được tốc độ tăng trưởng cao trong 1-2 năm tới như giai đoạn trước đây và định giá cổ phiếu này thấp hơn 0-15% so với mức giá kỳ vọng 72.700 đồng. Còn theo HSC, giá cổ phiếu BMP từ nay tới quý I năm sau cũng bị định giá giảm xuống còn 69.000 - 72.000 đồng.

Thú vị với cách bán đồ ăn vặt trong rạp: 1 vốn 4 lời!

Sự tăng trưởng của doanh số bán đồ ăn uống có động lực quan trọng từ sự tăng trưởng của hoạt động bán vé. Các hoạt động sản xuất, phát hành và phân phối phim (bao gồm doanh thu bán vé) vẫn là nguồn thu chính của Galaxy cũng như các hệ thống rạp khác, với doanh thu đạt 367 tỷ đồng trong năm vừa rồi, tăng trưởng hơn 30%.

Đối với một rạp chiếu phim, nguồn thu chính tất nhiên là đến từ bán vé. Tuy nhiên, các rạp còn có thêm một nguồn thu không nhỏ từ việc bán thêm các đồ vặt như nước uống, bắp rang...

Những đồ ăn uống vặt này không chỉ mang thêm nguồn thu cho các rạp mà thậm chí nó còn là “mỏ vàng” với tỷ suất lợi nhuận cao ngất ngưởng.

Theo một tài liệu từ Galaxy Studio, công ty mẹ của chuỗi rạp Galaxy Cinema, thì trong năm 2012, doanh thu từ bán đồ ăn uống tại rạp của công ty đạt 53,54 tỷ đồng trong khi chí phí chỉ có 12,67 tỷ đồng. Tức chỉ bỏ ra 1 đồng mà thu về được tới 4 đồng (lãi gộp).

So với năm 2011, doanh thu từ mảng này tăng gấp rưỡi, tương ứng tăng thêm 19 tỷ trong khi chi phí chỉ tăng 3 tỷ.

Sự tăng trưởng của doanh số bán đồ ăn uống có động lực quan trọng từ sự tăng trưởng của hoạt động bán vé. Các hoạt động sản xuất, phát hành và phân phối phim (bao gồm doanh thu bán vé) vẫn là nguồn thu chính của Galaxy cũng như các hệ thống rạp khác, với doanh thu đạt 367 tỷ đồng trong năm vừa rồi, tăng trưởng hơn 30%.

Sở dĩ bán đồ ăn uống tại rạp có tỷ suất lợi nhuận cao như vậy vì giá bán tại rạp khá cao. Theo tìm hiểu của PV tại một số rạp, một ly nước giải khát, chẳng hạn như Coca-Cola được bán với giá 25-35 ngàn đồng, còn một suất bắp rang bơ được bán với giá 30-50 ngàn đồng. Trong khi đó, mua ở tiệm tạp hóa, một lon Coca-Cola có giá chưa đến 10.000 đồng.

Hiện nay, Galaxy Cinema có 4 cụm rạp, đều ở Thành phố Hồ Chí Minh. Chủ tịch Hội đồng quản trị của Galaxy là bà Đinh Thị Hoa, một nữ doanh nhân cũng được biết đến nhiều trong lĩnh vực tài chính. Hiện bà Hoa là Phó Chủ tịch HĐQT của Công ty Chứng khoán Thiên Việt và Thành viên HĐQT ngân hàng ACB.

Chia sẻ cùng bạn việc Bibica - Lotte "cầu hòa"

"Quan điểm của chúng tôi là trao đổi thẳng thắng, cởi mở và vì lợi ích của Công ty. Những bất đồng cần được gạt qua một bên để tập trung cho mục tiêu trước mắt làm sao để Bibica phát triển. SSI cam kết sẽ hỗ trợ Bibica bằng những thế mạnh về tài chính, nhân sự và tư vấn cho các hoạt động của Bibica để Bibica phát triển", ông Hải cho biết.

Gác mâu thuẫn

Tạm gác qua những căng thẳng trước đó giữa hai bên, đại hội cổ đông thường niên năm 2013 Bibica chiều 28/10 đã diễn ra trong êm đẹp. Có 122 cổ đông (chiếm 88,41% cổ phần) đã thống nhất thông qua 8 nội dung đại hội, gồm: báo cáo tài chính 2012, phân phối lợi nhuận 2012, kế hoạch sản xuất năm 2013, kế hoạch đầu tư năm 2013, bầu ban kiểm soát...

Chín tháng đầu năm nay, doanh thu của công ty đạt 626 tỷ đồng, tăng 5% so với cùng kỳ năm trước. Chưa trừ thuế thu nhập doanh nghiệp, lợi nhuận là 20,9 tỷ đồng, tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái.

Như vậy, dự kiến sửa đổi, bổ sung điều lệ và bầu hội đồng quản trị (HĐQT) - những điều trông chờ nhất để giải quyết những mâu thuẫn diễn ra trước đó giữa hai bên đã không diễn ra.

Hai nội dung này được các cổ đông đồng ý sẽ triển khai trong kỳ đại hội sớm nhất có thể. Động thái này được xem là "tháo ngồi nổ” cho căng thẳng trong "cuộc chiến" Lotte - Bibica hai năm nay.

Trước đại hội cổ đông lần 2 hơn 2 tuần, mâu thuẫn giữa Bibica - Lotte đã "nóng" trên các phương tiện truyền thông. Đây là điều mà không có bất cứ lãnh đạo doanh nghiệp nào mong muốn.

"Chúng tôi muốn khi tìm Bibica trên mạng thì sẽ hiện lên tên sản phẩm của chúng tôi chứ không phải chuyện này", ông Trương Phú Chiến, Tổng giám đốc Công ty Bibica, tâm sự.

"Cuộc chiến" lên tới đỉnh điểm khi ngày 11/10, Lotte đã gặp gỡ báo chí, ông Yang Seok Hoon, đại diện Lotte Confectionery ở Việt Nam, cho rằng, Lotte không tham gia vào các quyết định mang tính chiến lược của Bibaca.

Ông Yang khẳng định, dù bản thân là giám đốc tài chính nhưng cũng không được tham gia vào chiến lược kinh doanh hay phê duyệt các tài liệu quan trọng liên quan đến hoạt động hằng ngày và báo cáo tài chính của Bibica.

Đồng thời, phía Lotte cho rằng đã không hề ký các cam kết hợp tác, hay liên doanh với Bibica, mà đơn thuần là đầu tư tài chính vào doanh nghiệp này. Ngay sau khi gặp gỡ báo chí, phía Lotte đã đăng ký mua thêm 686.000 cổ phiếu BBC của Bibica, tăng sở hữu lên 6.369.000 cổ phiếu, tương đương 43,1% (trước đó, Lotte chiếm 38,5% tại Bibica).

Ngay sau khi Lotte có buổi họp báo trên, ngày 23/10, phía Bibica, ông Trương Phú Chiến cũng tổ chức cuộc gặp gỡ giới truyền thông. Tại đây, ông Chiến cho rằng, những thông tin mà phía cổ đông lớn Lotte phát đi bấy lâu nay là sai sự thật, ảnh hưởng nghiêm trọng tới uy tín thương hiệu của Bibica.

Ông Chiến khẳng định, quan hệ giữa Bibica và Lotte là mối quan hệ hợp tác, thể hiện ở ba hợp đồng đã ký từ năm 2006 đến 2009. Đó là hợp đồng bán cổ phiếu, hợp đồng hợp tác chiến lược nguyên tắc chung và mới nhất là hợp đồng chuyển giao công nghệ cho dòng sản phẩm bánh chocopie mà thị trường Việt Nam vốn quen tên là Lottepie.

Bibica đã trưng ra nhiều bằng chứng, chứng từ thể hiện rằng Lotte đã trực tiếp điều hành và ký ban hành nhiều văn bản. Ông Chiến cũng "trần tình" về những thuẫn giữa hai bên trong việc điều hành hoạt động Bibica, như dây chuyền sản xuất bánh Lottepie, về hệ thống quản trị ERP-SAP, về dự án nhà máy Hưng Yên...

SSI không đối đầu Lotte

Tuy nhiên, giải thích về sự bất ngờ tạm hoãn bầu HĐQT, ông Trương Phú Chiến đã chia sẻ với báo giới: "Việc rút nội dung số 5 (sửa đổi điều lệ Công ty), số 6 (bầu thành viên HĐQT) cũng là điều dễ hiểu. Cuối tuần qua, HĐQT có buổi họp HĐQT, cổ đông lớn, đi đến quyết định trình đại hội cổ đông rút nội dung này khỏi những vấn đề xin ý kiến cổ đông lần này".

Đánh giá về diễn biến mới này, ông Nguyễn Khắc Hải, Phó tổng giám đốc Công ty Quản lý Quỹ SSI, cho rằng, việc gạt mâu thuẫn sang một bên để tập trung kinh doanh là việc làm cần thiết nhất hiện nay.

Việc SSI có tham gia hay không tham gia vào HĐQT không quan trọng, mà điều quan trọng là các cổ đông lớn giữa hai bên đạt được sự đồng thuận về sự phát triển của Bibica.

"Quan điểm của chúng tôi là trao đổi thẳng thắng, cởi mở và vì lợi ích của Công ty. Những bất đồng cần được gạt qua một bên để tập trung cho mục tiêu trước mắt làm sao để Bibica phát triển. SSI cam kết sẽ hỗ trợ Bibica bằng những thế mạnh về tài chính, nhân sự và tư vấn cho các hoạt động của Bibica để Bibica phát triển", ông Hải cho biết.

Ông Trương Phú Chiến cho rằng, có thể, các cổ đông lớn là Lotte và SSI chưa có sự chuẩn bị các ứng viên tốt cho HĐQT. Hai cổ đông này đều thống nhất tạm hoãn việc sửa đổi, bổ sung điều lệ Công ty và bầu HĐQT và chờ tới đại hội gần nhất.

Nếu không có gì thay đổi, những nội dung này sẽ được triển khai vào đại hội trong tháng 3/2014. Theo ông Chiến, sự trì hoãn việc bầu HĐQT và sửa đổi, bổ sung điều lệ Công ty không là điều xấu, vì "khi chúng ta không đồng thuận điều gì thì nên ngừng lại để suy nghĩ và bàn bạc tiếp", ông Chiến nói.

Về vấn đề đối trọng giữa hai bên, ông Hải cho rằng, SSI không bao giờ coi SSI là một đối trọng của Lotte tại Bibica. SSI chỉ là một trong những cổ đông tại Bibica nên sẽ sẵn sàng hợp tác với Lotte trên quan điểm xây dựng và phát triển Bibica để giữ gìn thương hiệu Việt.

Kết quả của ĐHCĐ lần này là những thành công bước đầu và tốt cho tất cả các bên. Về tương lai Bibica, ông Hải cho rằng, kết quả 9 tháng đầu năm của Bibica đã có những tiến triển vượt bậc so với 2012, nhưng so với tiềm năng của Bibica thì cần phải cố gắng nhiều.

Hiện tại, SSI và các cổ đông đang nắm giữ gần 40% cổ phần từ Bibica. Trả lời câu hỏi: Với tiềm năng của Bibica, SSI có tăng tỷ lệ sở hữu tại Công ty, ông Hải cho rằng: "Còn phụ thuộc vào việc đánh giá tiềm năng của Bibica tốt đến mức nào. Nếu thấy tiềm năng về đường dài thì SSI sẽ tăng sở hữu. Nhưng dù sao chúng tôi cũng cam kết đồng hành cùng Bibica", ông Hải khẳng định.

Giới thiệu với bạn về Thị trường kiểm toán: Quyền uy của Big Four

Ông Lê Chí Hiếu, Chủ tịch HĐQT ThuducHouse (Nhà Thủ Đức) giải thích việc chọn KPMG làm đơn vị kiểm toán độc lập, đồng thời là đối tác hỗ trợ trong dự án tư vấn hoạch định và hỗ trợ lựa chọn giải pháp ERP (khởi động năm 2009) vì đây là đơn vị uy tín, cũng như tăng khả năng minh bạch và tạo hiệu quả về mặt hình ảnh cho một công ty khi trở thành công ty đại chúng.

Sân chơi độc diễn

Cả Deloitte, EY, KPMG và PwC được nhìn nhận là "kẻ tám lạng, người nửa cân" chia nhau nắm giữ thị phần quan trọng trong lĩnh vực kiểm toán tại Việt Nam.

Không chỉ doanh nghiệp sản xuất mới có nhiều biến động, ngay ngành kiểm toán cũng không ít sóng gió. Cụm từ "Big Four" được sử dụng để nói về quyền lực của 4 hãng kiểm toán hàng đầu thế giới là KPMG, Deloitte, Ernst & Young - nay là EY và PricewaterhouseCoopers.

Trước năm 1989, thị trường kiểm toán có tên gọi "The Big Eight" nhưng cũng sau thời điểm đó, 4 trong số này đã thực hiện những cuộc mua bán - sáp nhập (cụ thể là Ernst & Whinney sáp nhập với Arthur Young trở thành Ernst & Young; Deloitte, Haskins & Sells sáp nhập với Touche Ross tạo nên Deloitte & Touche.

Đến năm 1998, 6 hãng kiểm toán này tiếp tục có sự thay đổi khi Coopers & Lybrand về với Price Waterhouse và ngày nay có tên gọi là PricewaterhouseCoopers (PwC).

Song, sau năm 2002, trong một vụ bê bối kế toán với khách hàng Enron (nay đã phá sản), Hãng Arthur Andersen đã ngưng hoạt động. Và cái tên Big Four từ đó ra đời và tồn tại đến ngày nay.

Nếu trong lĩnh vực đánh giá tín dụng, Standard & Poor's (S&P), Moody's, và Fitch Group đang nắm giữ đến 95% thị phần đánh giá tín dụng trên thế giới, thì trong lĩnh vực kiểm toán độc lập, Big Four cũng không hề kém cạnh. Theo khảo sát toàn cầu do Experian thực hiện, tại Anh, 80% công ty niêm yết lớn trên thị trường chứng khoán đều do Big Four thực hiện.

Số liệu của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VAOPA) năm 2011 cho thấy, trong số 10 công ty kiểm toán đạt doanh thu lớn nhất Big Four dẫn đầu, với vị trí số 1 là KPMG, tiếp theo là EY, Deloitte và PwC.

Song, nếu xét về số lượng khách hàng, xem ra EY lại tỏ ra khiêm tốn hơn ba đối thủ còn lại, đồng thời bị Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn A&C vượt mặt. Song, năm vừa rồi, cả EY, Deloitte và PwC đều có lãi thì KPMG Việt Nam lại lỗ do doanh thu cung cấp dịch vụ bị giảm sút nhẹ, trong khi các khoản chi phí hoạt động gia tăng.

Tuy nhiên, đó là nhìn trên bình diện thị trường khu vực, còn thực tế, năm 2012 lại là "cột mốc" về doanh thu của Big Four toàn cầu, với 110 tỷ USD, tăng 6% so với 2011 và vượt mức 101 tỷ USD của năm 2008 để lập nên kỷ lục mới. Trong số đó, KPMG là hãng có mức tăng trưởng thấp nhất và Deloitte lại tăng cao nhất với tỷ lệ 8,6%.

Kể từ năm 2002 đến nay, các hãng kiểm toán lớn trên thế giới đều có xu hướng hoạt động "khép kín", tức kiêm thêm nhiệm vụ của nhà tư vấn chiến lược, tư vấn rủi ro, tài chính cho doanh nghiệp (DN).

10 công ty kiểm toán có doanh thu lớn nhất

Điển hình, năm 2012, doanh thu phí từ dịch vụ tư vấn của Deloitte là 12,5 tỷ USD. Con số này nhiều hơn doanh thu của 5 nhà tư vấn chiến lược hàng đầu thế giới là BCG, Bain, AT Kearney, McKinsey và Booz gộp lại. Trên thực tế, trong 6 năm qua, Big Four đã đẩy mạnh mảng này tại Ấn Độ và các thị trường mới nổi khác.

Quay lại thị trường Việt Nam, theo VAOPA, báo cáo của 147 công ty kiểm toán cho thấy, số lượng khách hàng toàn ngành năm 2012 là 32.702, tăng 4,9% so với năm 2011. Trong đó DN có vốn đầu tư nước ngoài tăng 1.110 khách hàng, (tăng 10,8%).

Sự gia tăng đáng kể khách hàng nước ngòai tạo nên lợi thế của các hãng kiểm toán ngoại. Theo chia sẻ của một kiểm toán viên đã từng làm việc cho Big Four, do họ là thành viên trực thuộc hoặc công ty 100% vốn nước ngoài (công ty con của tập đoàn) nên hệ thống "chân rết" về khách hàng khá lớn.

Tuy nhiên, do vấn đề chi phí và dịch vụ nên hiện nay, các tập đoàn có xu hướng thay đổi đơn vị kiểm toán trong phạm vi Big Four. Chẳng hạn, năm 2012 - 2013, VinaCapital chọn KPMG là đơn vị kiểm toán nội bộ, nhưng trước đó, họ làm việc với PwC, trong khi Grant Thornton Việt Nam luôn là hãng kiểm toán độc lập.

Xét về lĩnh vực hoạt động trong ngành kiểm toán (dịch vụ kiểm toán, tư vấn thuế, dịch vụ tư vấn và giải pháp cho doanh nghiệp) tại thị trường Việt Nam, có thể thấy, Deloitte đang có lợi thế về mảng tư vấn và giải pháp cho DN vì Deloitte có công ty luật trực thuộc để tư vấn mặt pháp lý cho khách hàng.

Cả EY, KPMG và PwC được nhìn nhận là "kẻ tám lạng, người nửa cân" trong lĩnh vực kiểm toán độc lập. Tuy nhiên, xét về mặt tư vấn thuế thì KPMG có phần nhỉnh hơn.

Nhưng cũng cần nhìn nhận là trong nội bộ của Big Four, việc thuyên chuyển nhân sự là hiện tượng khá bình thường; điều này từng xảy ra với EY Việt Nam cách đây không lâu khi một số vị trí chủ chốt đã "dứt áo ra đi". Chính tình trạng đó đã từng dấy lên nghi ngờ về sức mạnh của EY tại Việt Nam so với các đối thủ khác.

Bánh lớn chia lại

Nếu dựa trên cơ cấu khách hàng thì đang có sự phân chia thị phần khá rõ nét giữa các công ty kiểm toán lớn.

Chẳng hạn, theo bà Nguyễn Thị Vĩnh Hà, Phó giám đốc Công ty Kiểm toán Grant Thornton Vietnam, công ty này đang cung cấp dịch vụ toàn diện bao gồm cả kiểm toán, tư vấn thuế và các tư vấn DN khác. Nếu nói về tỷ lệ nhân lực thì kiểm toán luôn có số lượng nhân lực cao nhất, theo sau là cả tư vấn thuế và tư vấn doanh nghiệp với tỷ lệ nhân lực tương đương.

"Chúng tôi đã đầu tư rất nhiều để phát triển chất lượng nguồn nhân lực của bộ phận tư vấn, kết quả là đội ngũ tư vấn DN, bao gồm cả mảng tư vấn hỗ trợ giao dịch đầu tư và mua bán DN lẫn mảng tư vấn phi giao dịch, được xem là một trong số ít các nhóm tư vấn mạnh nhất tại Việt Nam", bà Hà cho biết.

Lợi thế này còn được bà Hà chia sẻ, Grant Thornton Việt Nam còn là một trong 2 công ty kiểm toán duy nhất tại Việt Nam được đăng ký với PCAOB (Ủy ban Giám sát hoạt động kiểm toán cho các công ty đại chúng) để kiểm toán các công ty niêm yết của Mỹ và các công ty con của họ tại nước ngoài.

Ngoài ra, Grant Thornton Việt Nam cũng là công ty kiểm toán quốc tế duy nhất được chấp thuận bởi Bộ Tài chính để thực hiện dịch vụ định giá tại Việt Nam.

Doanh thu của Big Four tại Việt Nam năm 2012

Còn các đối thủ khác thì sao? Dựa trên thông tin của các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam, hơn 70% chọn Big Four làm công ty kiểm toán độc lập. Trong khi Deloitte chiếm ưu thế khi khách hàng chủ yếu trong những ngành năng lượng như: gas, dầu khí, phân bón...

(Deloitte đang kiểm toán cho Đạm Phú Mỹ, Tổng công ty Dung dịch khoan và Hóa phẩm dầu khí - CTCP; Tổng công ty Khí Việt Nam - CTCP..., thì KPMG thường được những DN bất động sản lựa chọn. Còn PwC hoặc EY thường có ưu thế đối với các công ty hàng tiêu dùng nhanh.

Khoảng trống khó chen

Chừng nào mà các công ty kiểm toán trong nước còn chưa đảm bảo được chất lượng mang tầm quốc tế, thì đây sẽ còn là "sân chơi" chủ yếu của các công ty kiểm toán nước ngoài.

Ông Lê Chí Hiếu, Chủ tịch HĐQT ThuducHouse (Nhà Thủ Đức) giải thích việc chọn KPMG làm đơn vị kiểm toán độc lập, đồng thời là đối tác hỗ trợ trong dự án tư vấn hoạch định và hỗ trợ lựa chọn giải pháp ERP (khởi động năm 2009) vì đây là đơn vị uy tín, cũng như tăng khả năng minh bạch và tạo hiệu quả về mặt hình ảnh cho một công ty khi trở thành công ty đại chúng.

Trong khi đó, ông Lê Quốc Bình, Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM (CII), thì quan niệm ngược lại. Theo đó, kiểm toán trong nước hay nước ngoài không quan trọng mà điều CII quan tâm là chất lượng của báo cáo kiểm toán. Hơn nữa, chi phí thuê kiểm toán cũng là điều đáng quan tâm.

Khi làm việc với hãng kiểm toán ngoại, mỗi DN phải chi trả từ 35.000 - 40.000 USD/mỗi kỳ kiểm toán. Trong khi đó, nếu làm việc với kiểm toán "nội" có thể ở mức 10.000 - 12.000 USD.

Tuy nhiên, theo ông Bình, khi làm việc với đối tác nước ngoài theo từng thương vụ (chẳng hạn như ký kết nhà đầu tư chiến lược) thì họ thường thuê Big Four "soát xét" lại báo cáo tài chính đã kiểm toán của DN. Do vậy, DN tốn nhiều công sức hơn cho việc kiểm toán nhưng đỡ tốn chi phí.

Các hãng kiểm toán nước ngoài vẫn đánh giá cao tiềm năng của thị trường Việt Nam. Đại diện Grant Thornton Vietnam phân tích, với sự gia nhập WTO, sự phát triển của thị trường vốn và các xu hướng toàn cầu hóa, nền kinh tế Việt Nam đang từng bước hòa nhập với nền kinh tế thế giới.

Mặc dù trong thời gian vừa qua, suy thoái kinh tế toàn cầu đã khiến cho tiến trình này chậm lại và sự giảm sút về phát triển kinh tế và đầu tư nước ngoài, tuy vậy xu hướng tất yếu sẽ là sự vượt qua suy thoái, tiếp tục phát triển và hòa nhập.

Điều này có nghĩa không chỉ là cơ hội và tiềm năng cho các công ty kiểm toán nước ngoài, mà cả các công ty kiểm toán trong nước bắt kịp được nhu cầu của thị trường, tăng cường năng lực đáp ứng được yêu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài và của các tập đoàn kinh tế lớn trong nước hướng tới chất lượng quốc tế.

Tuy vậy, chừng nào mà các công ty kiểm toán trong nước còn chưa đảm bảo được chất lượng mang tầm quốc tế, thì đây sẽ còn là "sân chơi" chủ yếu của các công ty kiểm toán nước ngoài.

Liên quan đến vấn đề trên, ông Đặng Văn Thanh, Chủ tịch Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA), cho rằng, các DN kiểm toán Việt Nam vẫn có cơ hội trong thị trường này vì đến nay chỉ có 6 công ty kiểm toán nước ngoài có mặt.

Tuy nhiên, hiện nay chỉ có 4 đơn vị thực sự lớn nhưng 2 trong số đó chủ yếu cung cấp dịch vụ tư vấn, đào tạo. Cũng theo ông Thanh, nguyên nhân khiến các đơn vị kiểm toán trong nước bị "lấn lướt" bởi công ty ngoại là do tình trạng cạnh nhỏ lẻ, cạnh tranh không công bằng nên làm cho uy tín sụt giảm và không dành được dự án lớn.

Do đó, để tăng lợi thế cạnh tranh, Nhà nước phải có các tiêu chuẩn đánh giá về chất lượng kiểm toán một cách rõ ràng, để loại các DN kiểm toán không đạt chất lượng, tạo điều kiện cho các DN uy tín phát triển.

"Thậm chí là sử dụng giải pháp sáp nhập như trường hợp của Công ty TNHH Kiểm toán AFC Việt Nam nay là đơn vị kiểm toán uy tín trong và ngoài nước. Việt Nam nên có 5 - 10 đơn vị như thế vì tiềm năng thị trường còn khá lớn", ông Thanh nói.

Tìm hiểu chuyện“Ông lớn” kiểm toán tiếp tay chuyển giá

Một cán bộ trong ngành thuế tiết lộ, trong hoạt động của các đại gia FDI dính án đều có một công ty kiểm toán quốc tế tên tuổi. Đa phần đều sử dụng dịch vụ của bộ tứ kiểm toán hàng đầu thế giới. Ví dụ như ở vụ Keangnam Vina chuyển giá tới hơn 1200 tỷ, công ty kiểm toán Deloitte Việt Nam được thuê làm tư vấn về giá chuyển nhượng.

Deloitte Việt Nam được thuê làm tư vấn về giá chuyển nhượng cho Keangnam Vina, PWC Việt Nam và KPMG Việt Nam làm tư vấn về giá chuyển nhượng cho hai phi vụ chuyển giá khác. 

>Quyền lợi nhà đầu tư: Nhất kiểm toán, nhì hội đồng?
>Thị trường kiểm toán: Quyền uy của Big Four

Các đại gia FDI dính án chuyển giá ngàn tỷ đều đã được kiểm toán bởi những tập đoàn kiểm toàn hàng đầu thế giới. Bằng cách nào mà âm mưu chuyển giá qua mặt được các chuyên gia kiểm toán quốc tế, hay chính kiểm toán có những ảo thuật để giúp dàn xếp giá tinh vi giữa các ông lớn để cùng kiếm lợi?.

"Mẹ con" lòng vòng dàn xếp giá

Tại một cuộc hội thảo về đầu tư ở Đà Nẵng cuối năm ngoái, ông Iwama Shinichi, Chủ tịch Công ty Daiwa Seiko, Chủ tịch Chi hội DN Nhật tại Đà Nẵng cho biết, năm 2007, Daiwa Việt Nam có 400 nhân viên với doanh thu đạt 300 triệu USD, đến nay số nhân viên tăng gấp 5 lần và doanh thu tăng gấp 10 lần.

Được cấp phép từ 9/2005, DaiWa Việt Nam - công ty con của Tập đoàn Daiwa Seiko, Nhật Bản được coi là thế hệ FDI tiên ở Đà Nẵng. Tháng 6/2008, Daiwa Việt Nam đã khánh thành giai đoạn 2 nhà máy sản xuất dụng cụ thể thao lớn nhất thế giới của Tập đoàn Daiwa tại KCN Hòa Khánh, Đà Nẵng với vốn đầu tư 35 triệu USD.

Thoạt nghe, ai cũng tưởng DN này đóng góp lớn cho ngân sách Đà Nẵng. Thế nhưng, có đến cơ quan thuế mới té ngửa, trong giai đoạn 3 năm 2007-2009, DN này đã có số lỗ lũy kế lên tới 319 tỷ đồng.

Quan sát của cơ quan thuế cho thấy, các loại tài sản, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất đều được DaiWa Việt Nam nhập từ chính các công ty "anh em" cùng Tập đoàn. Sản phẩm làm ra là cần câu cá thể thao cũng được các "anh em" bao tiêu.

Cái khó ở chỗ, tại Việt Nam, chưa có cơ sở nào sản xuất loại hàng đặc thù này, kể cả sản xuất nguyên phụ liệu, thậm chí, đến cả các cửa hàng kinh doanh thương mại bán cần câu cá cũng không bán loại tương tự sản phẩm của DaiWa.

Cuộc điều tra chuyển giá tưởng chừng bế tắc. Song, "may mắn" thay, khi soi kỹ hàng núi hồ sơ tài liệu, đoàn thanh tra đã "bắt" được chứng cứ quan trọng, đó là DaiWa Việt Nam đã từng chuyển một lô hàng cho công ty TNHH DaiWa Đài Loan và sau đó, lô hàng này lại bán cho 1 doanh nghiệp khác tại Tp HCM với giá cao hơn rất nhiều lần. Trước chứng cứ này, DN này đã không thể chối cãi, buộc phải chấp nhận giảm lỗ hơn 15,7 tỷ, chịu án truy thu và phạt 233 triệu đồng.

Cũng chiêu bài tương tự, Công ty TNHH LesGans Việt Nam, một DN Nhật Bản sản xuất găng tay chơi golf và chơi bóng chày cũng bị Cục thuế Đà Nẵng phát hiện chuyển giá khi giá bán găng tay cho công ty mẹ thấp hơn từ 36 đến 44% so với giá bán cho các công ty khác. Vì vậy, từ con số lỗ gần 21 tỷ đã phải "sửa" lại cho đúng là lãi hơn 24 tỷ đồng.

Cục Thuế tỉnh Bình Dương cũng gặp cảnh ngộ bị FDI "qua mặt" như vậy. Theo cơ quan này, công ty TNHH Sung Shin Vina (Hàn Quốc) chuyên sản xuất, gia công mô tơ điện các loại đã bán sản phẩm cho công ty mẹ thấp hơn giá thị trường từ 10-15%.

Trong suốt 3 năm 2007-2010, dù doanh thu tăng tới hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, kết quả doanh nghiệp vẫn lỗ liên tục. Từ ban đầu lỗ 6-7 tỷ đã tăng lên lỗ 21 tỷ đồng vào năm 2010. Cuối cùng, con số thật được khui ra, công ty lãi to, năm 2008 lãi 8,5 tỷ đồng, năm 2009 lãi 15,5 tỷ và năm 2010, lãi tới 55,7 tỷ đồng.

Kiểm toán quốc tế tiếp tay chuyển giá?

Theo các chuyên gia ngành thuế, chuyện lòng vòng dàn xếp giá giữa công ty mẹ và công ty con gần như rất phổ biến trong nhiều doanh nghiệp FDI. Đây là mánh khóe gây lỗ ảo dễ dàng và phổ biến nhất.

Trong khi đó, việc xâm nhập mối quan hệ kín như bưng giữa Tập đoàn mẹ ở nước ngoài và công ty con ở Việt Nam lại vô cùng khó khăn, có nhiều lúc đi vào ngõ cụt. Không phải lúc nào, cơ quan thuế cũng kiếm được chứng cứ vững vàng, khi mà các tiểu xảo phù phép chuyển giá ngày càng tinh vi.

Như trường hợp công ty TNHH Kad Industrial SA Việt Nam (Hàn Quốc) ở Đà Nẵng, chuyên gia công quần áo. Toàn bộ máy móc thiết bị đều đã cũ, được nhập từ một nhà máy ở Mỹ và được tính vào giá trị vốn góp của công ty mẹ, không hoạt động đảm bảo năng suất.

Kết quả lỗ một phần là do chi phí khấu hao máy móc, thiết bị đưa vào giá thành rất cao, gấp 1,5 lần theo kế hoạch.

Tuy nhiên, vụ việc này đành phải treo lại, vì cơ quan thuế không thể định giá các loại máy móc trên. Đầu mối định giá từ phía hải quan không có vì máy móc ngành may mặc không thuộc diện chịu kiểm soát rủi ro về giá, lại không phải nộp thuế nhập khẩu do là hàng hóa nhập khẩu tạo tài sản cố định.

Thiếu dữ liệu độc lập để so sánh đã đành, các đoàn thanh tra chống chuyển giá còn phải đối mặt đấu tranh với cả một lực lượng tư vấn kiểm toán uy tín, chuyên nghiệp và nổi tiếng toàn cầu.

Một cán bộ trong ngành thuế tiết lộ, trong hoạt động của các đại gia FDI dính án đều có một công ty kiểm toán quốc tế tên tuổi. Đa phần đều sử dụng dịch vụ của bộ tứ kiểm toán hàng đầu thế giới. Ví dụ như ở vụ Keangnam Vina chuyển giá tới hơn 1200 tỷ, công ty kiểm toán Deloitte Việt Nam được thuê làm tư vấn về giá chuyển nhượng.

Hai phi vụ chuyển giá khác, một ở công ty sản xuất sản phẩm cao su là do công ty kiểm toán PWC Việt Nam làm tư vấn về giá chuyển nhượng, một là công ty sản xuất hàng may mặc, do công ty kiểm toán KPMG Việt Nam tư vấn giá chuyển nhượng.

Đối đầu với cá tập đoàn quốc tế này, thanh tra thuế phải đủ năng lực để 'bẻ ghi' được cả những báo cáo tài chính hàng trăm trang đã được những đại gia kiểm toán hàng đầu trên thực hiện.

Cuộc chiến chống chuyển giá ngày càng cam go hơn. Trong 2 tháng cuối năm nay, có những nghi án chuyển giá lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng chứ không phải chỉ hơn 1000 tỷ như ở Hualon và Keangnam Vina vừa qua đang được điều tra.

Vì sao ngân hàng nội lại thất thế?

Theo đại diện của Công ty Dona New Tower, hiện Công ty đang vay vốn của NH HSBC tại Việt Nam và lãi suất vay ngoại tệ thấp hơn nhiều so với các NH trong nước. Để vay NH trong nước được mức 3,5%, thì DN phải sử dụng nhiều dịch vụ của NH và NH thì không đảm bảo nguồn ngoại tệ sẽ bán cho DN khi trả nợ.

Đại diện của Công ty Dây đồng Việt Nam (CFT), một công ty của Nhật, đặt nhà máy tại tỉnh Đồng Nai cho biết đang vay vốn ngoại tệ từ một NH Nhật với lãi suất chỉ 1%/năm và hạn mức đến 40 triệu USD, nên CFT lâu nay không phải vay vốn tại các NH trong nước với lãi suất cao hơn nhiều.

Hấp dẫn hơn, Công ty YKK, 100% vốn của Nhật chuyên sản xuất nguyên vật liệu may mặc, cũng cho cho biết công ty tại Việt Nam vay từ tập đoàn mẹ với lãi suất chỉ 0,5% đối với ngoại tệ.

Không chỉ chịu sức ép từ nguồn lãi suất của tập đoàn mẹ, các chi nhánh NH nước ngoài tại Việt Nam cũng góp phần tạo thêm khó khăn cho các NH nội.

Thống kê của NH Nhà nước cho biết, hiện có 50 chi nhánh NH nước ngoài, 4 NH liên doanh, 5 NH 100% vốn nước ngoài, và 50 văn phòng đại diện của các NH nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.

VietinBank Biên Hòa với chính sách cho vay với lãi suất khá thấp, chỉ từ 6% - 6,5%/năm đối với tiền đồng và 3% -3,5% đối với USD, nhưng cũng chưa thể tiếp cận được các DN FDI.

Đại diện của VietinBank cho biết, đã cố gắng tiếp cận các DN FDI tại khu vực Đồng Nai, nhưng gần như không thành công vì hầu hết các DN lớn đều vay vốn tại những NH theo chỉ định của tập đoàn mẹ, hoặc họ đòi vay với mức lãi suất rất thấp mà sau khi cân đối nguồn vốn cũng như nguồn thu từ các dịch vụ mà những công ty này sẽ sử dụng của NH thì NH không có lợi, do vậy rất khó để tiếp thị vốn đến các DN FDI lớn.

Theo đại diện của Công ty Dona New Tower, hiện Công ty đang vay vốn của NH HSBC tại Việt Nam và lãi suất vay ngoại tệ thấp hơn nhiều so với các NH trong nước. Để vay NH trong nước được mức 3,5%, thì DN phải sử dụng nhiều dịch vụ của NH và NH thì không đảm bảo nguồn ngoại tệ sẽ bán cho DN khi trả nợ.

Đại diện này nói thẳng, NH trong nước không thể cạnh tranh được với nước ngoài về lãi suất, yếu tố quan trọng nhất khi DN vay vốn. Cho dù công ty mẹ không chỉ định vay ở đâu, nhưng nếu vay lãi suất cao họ sẽ lập tức đặt câu hỏi liền.

Không tiếp cận được DN FDI lớn, nhưng các NH trong nước cũng khá e ngại khi cho vay các DN FDI quy mô nhỏ vì thời gian gần đây xảy ra việc nhiều chủ công ty FDI bỏ trốn về nước. Phía VietinBank cho biết, chi nhánh tại Đồng Nai đã từng bị một trường hợp như vậy.

Do vậy hiện nay VietinBank Khu công nghiệp Biên Hòa chỉ tiếp cận những DN FDI có vốn đầu tư ít nhất 10 triệu USD. Với những DN FDI nhỏ, NH chỉ tiếp cận để bán dịch vụ hoặc nếu cho vay thì xem xét rất thận trọng.

Theo công bố của Công ty KPMG Việt Nam dựa trên báo cáo tài chính 2012 của 33 NH trong nước có công bố đầy đủ báo cáo tài chính, tổng dư nợ cho vay đối với khối DN FDI chỉ chiếm 2% tổng cho vay của các NH này.

Theo các chuyên gia, chỉ đến khi nào NH trong nước có thể tìm được vốn ngoại tệ giá rẻ thì mới có thể cạnh tranh được với NH nước ngoài trong việc cho vay các DN

Chia sẻ với bạn bí quyết kiếm ngàn tỷ của đại gia

Có thể thấy, tốc độ tăng tài sản gấp hai lần trong vòng một năm là điều hiếm thấy trên TTCK cũng như trong cộng đồng DN. Tỷ lệ tăng trưởng lợi nhuận của một DN thông thường chỉ khoảng 15%. Giá cổ phiếu theo đó cũng chỉ tăng ở mức gần tương tự. Những trường hợp tăng gấp đôi rất hiếm, đặc biệt đối với các DN có quy mô lớn.

Không tính tới thế giới ngầm kín, trên thị trường chứng khoán (TTCK), đại gia có túi tiền khủng tăng gấp hai lần trong vòng một năm tính ra không quá hai người.

Đứng đầu trong các đại gia

Tập đoàn Hoa Sen (HSG) vừa công bố thông tin cho thấy chủ tịch HĐQT Lê Phước Vũ vẫn đang nắm giữ tỷ lệ cổ phiếu áp đảo trong DN do chính doanh nhân này gây dựng lên cách đây hơn 10 năm. Theo đó, ông Vũ đang nắm giữ gần 43 triệu cổ phiếu, tương đương khoảng 44,5% vốn tính tại thời điểm cuối tháng 9/2013.

Số lượng cổ phiếu và tỷ lệ cổ phần ông Vũ nắm giữ không có nhiều thay đổi so với cuối năm ngoái hay so với thời điểm một năm trước đó (năm tài chính của HSG kết thúc vào cuối tháng 9) nhưng tổng giá trị cổ phiếu mà ông Vũ đang nắm giữ lại tăng hơn 2 lần.

Cũng giống như diễn biến chung trên thị trường, cổ phiếu HSG tăng giá mạnh trong gần 5 tháng đầu năm 2013 và vẫn đang giữ được mức giá cao vào thời điểm hiện tại, cuối tháng 10 này. Đi cùng với đó, túi tiền của rất nhiều đại gia nở phình ra.

Điểm khác biệt có lẽ ở tốc độ kiếm tiền, và nếu xét theo khía cạnh này thì không ai trong số 20 người giàu nhất trên TTCK sánh được ông Lê Phước Vũ, kể từ người giàu nhất Phạm Nhật Vượng cho tới đại gia đang sở hữu rất nhiều siêu dự án tiềm năng lớn, Đoàn Nguyên Đức.

Tính từ đầu năm tới nay, doanh nhân phật tử Lê Phước Vũ đã “kiếm” thêm khoảng 830 tỷ đồng, nâng tổng túi tiền tính theo giá trị cổ phiếu đang nắm giữ lên trên 1.600 tỷ đồng, tương đương tăng khoảng 100% - tốc độ tăng chóng mặt - vượt xa mức tăng khoảng 10% của người giàu nhất Việt Nam, ông Phạm Nhật Vượng, hay mức hơn 20% của ông trùm BĐS, trùm cao su Đoàn Nguyên Đức - người giàu thứ hai sàn chứng khoán.

Đại gia có tốc độ tăng bám sát nút ông Vũ là ông trùm ngành thép Trần Đình Long - người đang điều hành Tập đoàn Hòa Phát - với kết quả kinh doanh khá ấn tượng trong thời kỳ BĐS vẫn trầm lắng. Tốc độ tăng tài sản của ông Long là hơn 1,7 lần trong 10 tháng đầu năm.

Cùng thời điểm này, trong tốp 20 người giàu nhất sàn, không ít người chứng kiến tài sản giảm, như bà Nguyễn Hoàng Yến (MSN), ông Hồ Hùng Anh (MSN), ông Nguyễn Văn Đạt (DPR), Trần Phát Minh (STB), Trầm Trọng Ngân (STB).

Không nằm trong tốp 20, nhưng vợ ông Lê Phước Vũ là bà Hoàng Thị Xuân Hương cũng có tốc độ tài sản tăng giống như ông Vũ. Bà Hương đang sở hữu hơn 6,7 triệu cổ phần HSG, tương đương gần 7% vốn tại DN này, với tài sản tăng thêm 120 tỷ lên gần 260 tỷ đồng.

Cũng như nhiều cổ phiếu khác, HSG tăng giá là do nền kinh tế sáng sủa hơn so với một năm trước, các DN chịu ít áp lực hơn, lãi suất vay thấp hơn, dòng tiền được cải thiện đáng kể... Tuy nhiên, tăng ngoạn mục nhờ kết quả kinh doanh ấn tượng (trong số các đại gia hàng đầu) có lẽ chỉ có HSG, HPG, HVG.

Bí quyết của các ông trùm kiếm tiền

Có thể thấy, tốc độ tăng tài sản gấp hai lần trong vòng một năm là điều hiếm thấy trên TTCK cũng như trong cộng đồng DN. Tỷ lệ tăng trưởng lợi nhuận của một DN thông thường chỉ khoảng 15%. Giá cổ phiếu theo đó cũng chỉ tăng ở mức gần tương tự. Những trường hợp tăng gấp đôi rất hiếm, đặc biệt đối với các DN có quy mô lớn.

Trường hợp ông Lê Phước Vũ, túi tiền của đại gia này tăng mạnh chủ yếu nhờ kết quả kinh doanh ấn tượng của Tập đoàn Hoa Sen. Hiện DN này chưa công bố báo cáo hợp nhất, nhưng trong niên độ tài chính 1/10/2012 - 30/9/2013, Công ty mẹ Hoa Sen lãi hơn 608 tỷ đồng, tăng 68% so với niên độ tài chính 2011-2012.

Còn với người giàu thứ ba trên TTCK, ông Trần Đình Long, tài sản của đại gia này tăng mạnh là vì Tập đoàn Hòa Phát kinh doanh vượt trội, chỉ trong 9 tháng đã vượt kế hoạch lợi nhuận cả năm 27%. HVG của ông Dương Ngọc Minh cũng thế.

Như vậy, tài sản của các đại gia tăng là do DN kinh doanh tốt và dấu ấn lèo lái DN rất lớn của những người đứng đầu.

Chẳng hạn, nói tới Hoa Sen, giới đầu tư không thể không nhắc tới ông Lê Phước Vũ với sự bứt phá mạnh mẽ ngay từ nửa đầu năm 2013 và lọt vào tốp 10 người giàu nhất trên TTCK. Hoa Sen hiện vươn lên hàng đứng đầu cả nước về sản phẩm tôn (chiếm 42% thị phần).

Hay với Hòa Phát, thành công của DN này gắn liền với tên tuổi của đại gia Trần Đình Long. Đây là một trong những DN lớn và có hiệu quả kinh doanh lớn nhất ngành thép Việt Nam, với dấu ấn của đại gia hai lần sắm máy bay triệu đô phục vụ công việc.

Có thể thấy, trong khó khăn mới xác định được đâu là kẻ mạnh. Trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với khủng hoảng, một số DN không những vượt lên trên giông bão mà còn tận dụng được khủng hoảng để mở rộng thị phần.

Việc thắng bại của DN phụ thuộc vào chiến lược kinh doanh. Với HSG, HPG hay HVG, chiến lược phát triển là tập trung vào thế mạnh riêng của mình; xây dựng hệ thống bán lẻ tốt, thương hiệu thân thiện với người tiêu dùng cũng như giá cả cạnh tranh là yếu tố giúp các DN bứt phá nhanh chóng.

Tất nhiên, đứng đằng sau các thành công của DN chắc chắn đóng góp quan trọng nhất là của những người lãnh đạo. Tầm nhìn, sự nỗ lực và nhiệt huyết của họ là yếu tố giúp các DN phát triển.

Vì sao có chuyện hàng Tết lo sức mua giảm?

Bà Lê Thị Thanh Lâm, Phó tổng giám đốc Công ty Sài Gòn Food, cũng cho biết: "Những năm trước, sức mua tháng Tết cao hơn tháng bình thường từ 50 - 80%, nhưng năm nay chưa thể dự đoán trước được. Vì vậy, dù chuẩn bị nguyên liệu nhưng Công ty không sản xuất tràn lan mà vừa sản xuất vừa theo dõi thị trường để điều chỉnh sản lượng".

Điệp khúc ghìm giá

Đến thời điểm này, một loạt DN ngành thực phẩm đã công bố kế hoạch mùa Tết. Trong đó, Công ty Bibica đã chuẩn bị đầy đủ nguyên vật liệu và huy động 100% công suất của các dây chuyền sản xuất bánh kẹo Tết.

Dự kiến, vào cuối tháng 11, hơn 1.250 tấn hàng, tăng khoảng 10% so với năm ngoái sẽ có mặt trên các điểm bán toàn quốc. Trong đó, Công ty sẽ tập trung mạnh vào dòng bánh kẹo cao cấp, cạnh tranh với hàng ngoại nhập.

Trong lĩnh vực thực phẩm, Công ty Vissan đã chuẩn bị nguồn hàng trị giá 600 tỷ đồng, tăng 20% so với năm trước. Cụ thể, sẽ có 3.300 tấn thịt heo, 151 tấn thịt bò, 3.670 tấn thực phẩm chế biến các loại (trong đó 1 tháng cao điểm 2.500 tấn) và 1.310 tấn rau củ quả được Vissan đưa ra thị trường trong mùa Tết này.

Tương tự, Công ty Sài Gòn Food cũng lên kế hoạch chuẩn bị 500 tấn thành phẩm, tăng 20% so với năm ngoái. Dịp này, Công ty sẽ tung ra thị trường 11 sản phẩm mới, gồm: 3 mặt hàng đông lạnh, 5 loại cháo và 3 sản phẩm chế biến. Công ty CP Thực phẩm Vĩnh Thành Đạt thì chuẩn bị lượng hàng tăng hơn 20%, khoảng 5 triệu trứng giá cầm trong tháng Tết.

Theo đánh giá chung, mùa Tết năm nay, do tác động từ kinh tế chung, sức tiêu thụ hàng Tết không tăng trưởng mạnh. Đó là lý do khiến một số DN chuẩn bị khẳng định không tăng giá mà ngược lại còn khuyến mãi, giảm giá để kích thích tiêu dùng.

Ông Văn Đức Mười, Tổng giám đốc Công ty Vissan, cho rằng, người tiêu dùng đang có xu hướng dè sẻn hơn trong tiêu dùng. Vì vậy, rất khó để DN có thể tăng giá bán trong mùa Tết năm nay. Nhưng để có giá ổn định, các DN phải chuẩn bị nguồn nguyên liệu từ sớm cộng với kế hoạch tiết giảm chi phí, tăng năng suất lao động.

Cũng theo ông Mười, chuẩn bị cho nguồn hàng Tết, Vissan đã ký hợp đồng chăn nuôi với các hộ dân, trang trại nên đến thời điểm này nguồn cung đã có sẵn với chất lượng ổn định.

Bà Lê Thị Thanh Lâm, đại diện Saigon Food cũng cho biết, mặc dù năm nay nguyên liệu sản xuất khan hiếm, giá tăng cao, chi phí khác cũng tăng nhưng Công ty cố gắng kìm giá. "Năm nay, Saigon Food chỉ tăng giá một lần hồi đầu tháng 10, trung bình khoảng 5% và giữ nguyên đến Tết Nguyên đán", bà Lâm khẳng định.

Trong khi đó, Bibica dù đầu tư mạnh cho xu hướng "tăng chất" nhưng đến 30% sản phẩm Tết năm nay của Bibica vẫn giữ giá bằng với Tết năm trước. Còn lại chỉ tăng nhẹ từ 5 - 10%.

Ông Trương Chí Thiện, Giám đốc Công ty CP Thực phẩm Vĩnh Thành Đạt, cho rằng, năm nay, nguồn trứng gia cầm sẽ không thiếu do 5 - 6 tháng nay người nông dân đã có lời nên tái đàn nhiều.

Những hộ chăn nuôi cá thể tăng nên có lượng hàng đối trọng với các DN nước ngoài, và vì vậy sẽ khó xảy ra tình trạng "làm giá” từ các DN nước ngoài như năm ngoái.

Nhưng sức mua kém

Theo đánh giá của các DN sản xuất, mọi năm, sức mua năm sau thường tăng hơn năm trước khoảng 20%, nhưng Tết năm nay khả năng chỉ tăng khoảng từ 5 - 10%.

Ông Mười cho biết, do sức mua kém nên nhiều tháng nay, Công ty liên tiếp khuyến mãi giảm giá bán. Trong điều kiện như vậy, để "đẩy" hết số thực phẩm mùa Tết là không dễ.

Bà Lê Thị Thanh Lâm, Phó tổng giám đốc Công ty Sài Gòn Food, cũng cho biết: "Những năm trước, sức mua tháng Tết cao hơn tháng bình thường từ 50 - 80%, nhưng năm nay chưa thể dự đoán trước được. Vì vậy, dù chuẩn bị nguyên liệu nhưng Công ty không sản xuất tràn lan mà vừa sản xuất vừa theo dõi thị trường để điều chỉnh sản lượng".

Không chỉ khó khăn về sức mua, các DN bánh kẹo trong nước còn phải cạnh tranh với các loại hàng nhập khẩu không rõ chất lượng, hạn dùng từ các nước, nhiều nhất từ Malaysia, có giá khá rẻ.

Ngoài ra, một số dòng bánh cao cấp công bố là nhập khẩu từ châu Âu, nhưng thực chất là sản xuất tại các nước châu Á và đóng gói tại Việt Nam, nhưng được bán với giá rất cao.

Trên thực tế, có một số loại bánh cao cấp của ngoại nhập đã qua hạn sử dụng 12 - 18 tháng (chỉ còn 6 - 12 tháng sử dụng) được đưa về Việt Nam để thay đổi bao bì, bán với giá rẻ hơn 20 - 40%.

Để đối phó với tình trạng này, Công ty Bibica chủ động thay đổi cơ cấu mặt hàng. Thay vì sản xuất nhiều sản phẩm (hơn 60 loại) như trước đây, năm nay Bibica chắt lọc lại những dòng sản phẩm hiệu quả nhất, được khách hàng ưa chuộng, đẩy mạnh chất lượng và hình ảnh sản phẩm theo hướng sang trọng hơn.

"Xu hướng tiêu dùng đang thay đổi nhanh, theo hướng giảm lượng tăng chất. Thay vì mua nhiều như trước đây, nay người tiêu dùng mua ít nhưng chọn sản phẩm chất lượng hơn, mẫu mã đẹp hơn, hàng cao cấp hơn. DN phải điều chỉnh để thích nghi thị trường", bà Ngô Thị Phương Thảo, Giám đốc Đối ngoại Bibica phân tích.

Chia sẻ cùng bạn nghịch lý dệt may

Muốn tạo nên cuộc cách mạng công nghiệp sáng tạo trong ngành dệt may thì trước hết cần thay đổi một thói quen vận hành cũ kỹ của doanh nghiệp sản xuất-gia công-kinh doanh may mặc trở thành doanh nghiệp kinh doanh và sản xuất thời trang, thay đổi quan niệm sáng tạo thiết kế của đội ngũ thiết kế từ thiết kế “tác phẩm” thành thiết kế sản phẩm tiêu dùng sử dụng tính sáng tạo cá nhân và gắn kết họ với doanh nghiệp sản xuất.

Hiệp định TPP dự kiến ký kết vào cuối năm nay được nhìn nhận tạo ra cơ hội cho ngành dệt may Việt Nam gia tăng giá trị. Tuy nhiên, bản thân dệt may VN đang tồn tại những nghịch lý không dễ hóa giải. 

>> Gia nhập TPP-cơ hội để doanh nghiệp "làm mới mình" 

Hiệp định đối tác Thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) dự kiến được ký kết vào cuối năm nay được nhìn nhận tạo ra cơ hội cho ngành dệt may Việt Nam gia tăng giá trị. Tuy nhiên, bản thân dệt may Việt Nam đang tồn tại những nghịch lý không dễ hóa giải.

Vốn là người gắn bó lâu năm với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, bà Phạm Chi Lan- nguyên Phó Chủ tịch VCCI nói rằng, gần đây khi tiếp xúc với các doanh nghiệp dệt may của TP.HCM bà nhận ra những tín hiệu tích cực.

“Họ bàn về cách thức để phát triển, để thay đổi khi TPP được ký kết. Cho dù việc tận dụng cơ hội từ TPP không hề đơn giản nhưng tôi tin là nó sẽ trở thành hiện thực khi các doanh nhân nói rằng, họ đã làm gia công 20 năm nay, và như vậy là quá đủ” - bà Lan cho biết.

Đây có thể coi là điểm khác biệt cơ bản so với 8 năm trước, khi Việt Nam đứng trước thềm WTO. Thời điểm đó, cũng là những doanh nghiệp này, câu chuyện họ nói với nhau và với cơ quan quản lý Nhà nước là nỗi lo phá sản và cách thức bảo vệ mình trước áp lực cạnh tranh, nhất là đối phó với các vụ kiến bán phá giá.

Còn bây giờ điều họ quan tâm là thay đổi chính mình, cải thiện môi trường đầu tư để sẵn sàng nhập cuộc cho sân chơi mới. Tuy nhiên, những vẫn đề từ nội tại của ngành không hề đơn giản.

Kiếp gia công đeo bám đến bao giờ?

Nhà thiết kế Ngô Thái Uyên là người thẳng tính và những phân tích về những nghịch lý tồn tại khiến cho ngành công nghiệp thời trang Việt Nam không thoát khỏi kiếp gia công của chị từng gây sốc với chính những người làm nghề. Nhưng không thể không công nhận nó đúng.

Chị Uyên nhìn nhận, so với các ngành công nghiệp sản xuất tại Việt Nam, ngành công nghiệp thời trang có thể nói khá là non trẻ nhưng lại nhận được rất nhiều sự ưu ái đối với công chúng và truyền thông dẫn đến hệ quả là các bước phát triển của ngành thiếu sự điềm tĩnh nhìn nhận của người làm nghề và thiếu sự định hướng mạch lạc, chi tiết cho việc phát triển.

Vvì vậy hơn 15 năm nay, thời trang Việt Nam vẫn loay hoay với các phương án gắn kết giá trị sao cho sản phẩm may mặc có được giá thành tốt trên thị trường sản xuất may gia công và doanh nghiệp sản xuất có thương hiệu thời trang riêng thành công…

Nhưng câu trả lời từ thực tế thị trường không như mong ước. Hàng gia công tại Việt Nam không thể nhích giá cao hơn khi mà các loại sản phẩm gia công quá hiếm các dòng thời trang cao cấp. Đa phần hàng gia công dù làm cho thương hiệu có tiếng tăm thì cái mác “made in Vietnam” cũng chỉ dừng ở nhóm hàng đơn giản, ít chi tiết.

Trong ngành sản xuất thời trang ngày nay không thể cạnh tranh bằng số lượng công nhân mà phải cạnh tranh bằng công nghệ sản xuất mới đảm bảo lấy được các đơn hàng giá trị sản xuất cao.

Thiếu động lực phát triển vì thiếu đội ngũ thiết kế tốt

Có một thực tế bất thành văn tồn tại trong ngành này là đội ngũ nhân công có tay nghề khá, có tâm huyết, hiện đa phần trên dưới 45 tuổi.

Vậy nên, việc giữ họ đảm nhiệm tiếp nhưng không có cơ chế phát triển cho đội ngũ này thì chỉ vài năm nữa thôi lực lượng lao động tay nghề cao và nhiều kinh nghiệm này sẽ giải nghệ sớm khi áp lực công việc cao nhưng cơ chế lương và các chế độ không thể cao hơn, chưa kể hậu quả của việc lao lực suốt thời trẻ do tăng ca sản xuất ảnh hưỏng rất nhiều đến sức làm việc của họ.

Vậy câu hỏi đặt ra, đội ngũ kế cận thì sao? Theo nhà thiết kế Ngô Thái Uyên, lực lượng người trẻ đam mê thời trang chỉ thích làm nhà tạo mẫu, không thích cắt may vì học môn này ở trường quá chán.

Môi trường đào tạo của đa số các trường chính quy về thời trang không trang bị đầy đủ kiến thức và thiết bị kỹ thuật cho việc phát triển sáng tạo thời trang.

Các nhà tạo mẫu thành danh và có kinh nghiệm trong việc tiếp cận thị trường tiêu dùng thì rất ngại va chạm với đội ngũ kỹ thuật tại giảng đường và tại công ty vì chính bản thân các bạn cũng không có nhiều cơ hội thực hành cắt may mà chỉ vẽ kiểu và giao áp lực làm ra sản phẩm cho bộ phận kỹ thuật

Vì vậy, sau 20 năm khoảng cách giữa người làm thiết kế thời trang - người làm kỹ thuật thời trang- người tiêu dùng thời trang Việt Nam vẫn rất lớn!

Cánh cửa sáng tạo

Để nói về chuyện gia tăng giá trị cho ngành dệt may các chuyên gia đều cho rằng không thể không đẩy mạnh yếu tố sáng tạo.

Có thể đơn cử một ví dụ nhỏ từ kinh nghiệm của Ngô Thái Uyên trước đây để thấy rõ điều này: Gia công 1 cái áo lụa cho thương hiệu cao cấp xuất đi thị trường Mỹ, đối tác của Uyên nhận được 2 USD /1sản phẩm.

Bán trực tiếp một cái khăn choàng đơn giản bằng lụa của Uyên thiết kế cho chính thương hiệu đó được 17 USD/1 sản phẩm.

Tổng chi phí nguyên liệu và sản xuất hết 5 USD, vậy một chiếc khăn choàng công ty Uyên thu về 12 USD tiền lãi từ giá trị sáng tạo và nếu công ty Uyên có nhà máy sản xuất thì phần lãi sẽ còn cao hơn!

Tuy nhiên, để có lãi như vậy thì cũng đau đầu lắm vì rủi ro rất cao trong thực hiện đơn hàng bởi hệ thống sản xuất tại Việt Nam không chuyên nghiệp và luôn né các đơn hàng mang tính thiết kế cao, Uyên chia sẻ thẳng thắn.

Câu hỏi đặt ra là, khi nâng cao tỉ lệ sáng tạo thì giá trị gia tăng một món hàng lớn hơn rất nhiều… Nhưng sáng tạo cái gì và như thế nào, rồi bán cho ai thì lại là chuyện rất khác.

Nó đòi hỏi sự chú trọng đầu tư của người làm nghề mà quan trọng nhất là đầu tư kiến thức và áp dụng được kiến thức thời trang hiện đại vào môi trường công việc. Việc này là quá sức và quá khả năng của hệ thống giáo dục tại Việt Nam hiện nay - chị Uyên nói.

Muốn tạo nên cuộc cách mạng công nghiệp sáng tạo trong ngành dệt may thì trước hết cần thay đổi một thói quen vận hành cũ kỹ của doanh nghiệp sản xuất-gia công-kinh doanh may mặc trở thành doanh nghiệp kinh doanh và sản xuất thời trang, thay đổi quan niệm sáng tạo thiết kế của đội ngũ thiết kế từ thiết kế “tác phẩm” thành thiết kế sản phẩm tiêu dùng sử dụng tính sáng tạo cá nhân và gắn kết họ với doanh nghiệp sản xuất.

Tiếp theo là liên kết hai nhóm này với nhóm đầu tư thương mại có kiến thức kinh doanh thời trang chuyên nghiệp, liên kết với các tổ chức thu mua thời trang chuyên nghiệp để tổ chức các buổi học và thực hành cụ thể cho công việc thiết kế, cung cấp hàng thời trang theo xu hướng thời trang chuyên nghiệp.

Chỉ như vậy mới mong ngành thời trang Việt Nam vận hành theo đúng quỹ đạo - đó là cái nhìn thẳng vào nghịch lý mà chị Thái Uyên đã chia sẻ.